BM’nin yeni raporu on yılın bilançosunu çıkardı. Sonuç hem umut verici hem uyarıcı. Asıl soru şu: Kalan dört yılda ne değişmeli?
Birleşmiş Milletler, 7 Temmuz 2026’da Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Raporu 2026’yı yayımladı. Rapor, 2015’ten bu yana hayata geçirilen SKA’ların gerçekten işe yaradığını ortaya koyuyor. Ama aynı zamanda çok net bir uyarı da içeriyor: 2030’a dört yıldan az kala, bu ilerleme yeterli değil.
Raporun öne çıkan bulguları
On yılda kaydedilen somut ilerleme kayda değer. Yaklaşık bir milyar insan güvenli içme suyuna kavuştu, 1,2 milyar insan sanitasyon hizmetlerine erişti. Elektrik küresel nüfusun yüzde 92’sine ulaştı. İnternet erişimi yüzde 40’tan yüzde 74’e çıktı. Sosyal koruma, tarihte ilk kez dünya nüfusunun yarısından fazlasını kapsıyor. HIV kaynaklı yeni enfeksiyonlar yüzde 30, AIDS kaynaklı ölümler yüzde 35 azaldı. Çocuk işçiliği 2020-2024 arasında 20 milyonun üzerinde düştü.
Ama tablonun diğer yüzü de oldukça ağır. Trend verisi bulunan 139 SKA hedefinden yalnızca yüzde 36’sı yolunda ya da makul ilerleme kaydediyor. Yüzde 49’u çok yavaş ilerliyor. Yüzde 15’i ise 2015 seviyesinin altına geriledi.
Rakamlar somut: dünyada hâlâ her on kişiden biri aşırı yoksulluk içinde yaşıyor. 2,3 milyar insan orta ya da ciddi düzeyde gıda güvensizliğiyle karşı karşıya. 150 milyonun üzerinde çocuk büyüme geriliği yaşıyor. Hiçbir toplumsal cinsiyet eşitliği hedefi yolunda değil. Küresel mülteci nüfusu on yıl öncesinin iki katına çıktı; Aralık 2025 itibarıyla dünya genelinde 117,8 milyon insan yerinden edilmiş durumda.
Finansman cephesinde ise alarm veren bir gelişme var: resmi kalkınma yardımları 2025’te tarihin en büyük yıllık düşüşünü yaşadı, yüzde 23,1 oranında geriledi. Yıllık SKA finansman açığı yaklaşık 4 trilyon dolar düzeyinde seyrediyor. İklim boyutunda da tablo kritik: 2025’te küresel sıcaklıklar sanayi öncesi döneme kıyasla 1,43°C yükseldi, atmosferik karbondioksit ise son iki milyon yılın en yüksek konsantrasyonuna ulaştı.
BM Genel Sekreteri António Guterres raporun mesajını şöyle özetledi: “Bu raporun verileri rehberliğinde, 2030 Gündemi’ne ilişkin vizyonumuz hâlâ erişilebilir. Birlikte, SKA’ları gerçekleştirmek için kararlı bir son hamle yapalım.”
Neden yetmiyor?
Raporun en önemli tespiti şu: ilerleme mümkün, ama yalnızca siyasi irade, finansman, inovasyon ve uluslararası iş birliği aynı anda hizalandığında. Çakışan krizler bu hizalanmayı sürekli bozuyor. İklim değişikliği, tırmanan çatışmalar, yavaşlayan ekonomik büyüme ve artan borç yükü; en savunmasız toplulukları orantısız biçimde etkiliyor.
Bu da raporun temel çağrısını anlamlı kılıyor: “İşe yarayanı ölçeklendirin.”
Peki işe yarayanı ölçeklendirmenin önündeki engel ne?
Çözümsüz kalan uyuşmazlıklar.
Kaynak dağılımındaki anlaşmazlıklar, kurumlar arası tıkanıklıklar, çok paydaşlı gerilimler, iklim finansmanına ilişkin çatışan talepler; bunların hiçbiri tek taraflı kararlarla ya da mahkeme süreçleriyle kapanmıyor. Çözüm için farklı bir zemin gerekiyor: tarafları aynı masaya oturtan, güven temelli ve yapıcı bir diyalog zemini.
SKA 16, Barış, Adalet ve Güçlü Kurumlar, ve SKA 17, Amaçlar İçin Ortaklıklar, bu zemini doğrudan işaret ediyor. Güçlü kurumlar yalnızca yasal düzenlemelerle değil, içlerindeki gerilimleri yapıcı biçimde yönetebilme kapasiteleriyle ölçülüyor.
ADRİstanbul bu tabloda ne anlama geliyor?
SKA Raporu 2026’nın mesajı, alternatif uyuşmazlık çözümlerinin neden bu kadar kritik bir araç olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Arabuluculuk, kolaylaştırıcılık ve onarıcı adalet yaklaşımları; kurumlar arası gerilimleri tırmandırmadan yönetmenin, çok paydaşlı süreçlerde ortak zemin üretmenin ve anlaşmaların sürdürülebilirliğini güvence altına almanın en etkili yolları arasında yer alıyor.
2030’a kalan dört yılda “işe yarayanı ölçeklendirmek” için yalnızca finansmana değil, uyuşmazlıkları çözme kapasitesine de ihtiyaç var.
Kaynaklar
Birleşmiş Milletler, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Raporu 2026, unstats.un.org/sdgs/report/2026
