Küresel ticaret ve iş dünyası, 2025’in büyük bölümünü geride bırakırken tarihin en karmaşık uyuşmazlık manzaralarından biriyle karşı karşıya. Yılın başından bu yana jeopolitik gerilimler, hızla gelişen teknolojiler, sıkılaşan regülasyonlar ve değişen toplumsal beklentiler, şirketler için risk dengesini kökten değiştirdi. Artık yalnızca rekabet avantajı peşinde koşmak değil, aynı zamanda beklenmedik krizlere karşı hızlı, esnek ve etkili tepki verebilmek de hayati önem taşıyor.
Baker McKenzie’nin hazırladığı Global Disputes Forecast 2025 raporu, bu karmaşık tabloyu anlamak için önemli bir veri seti sunmuştu. ABD, Birleşik Krallık, Almanya, Singapur, Hong Kong ve Brezilya’da faaliyet gösteren, yıllık geliri 500 milyon ABD dolarının üzerinde olan 600 üst düzey karar verici ile yapılan anketin sonuçları; farklı sektörlerde ve coğrafyalarda şirketleri bekleyen başlıca uyuşmazlık alanlarını ortaya koydu. Araştırma yalnızca şirketlerin kendi öngörülerini değil, aynı zamanda Baker McKenzie’nin 74 ofiste görev yapan 1.000’den fazla hukukçusunun saha gözlemlerini de kapsıyordu.
Bugün geldiğimiz noktada, raporda öne çıkan siber güvenlikten yapay zekâ kaynaklı fikri mülkiyet sorunlarına, ESG yükümlülüklerinden M&A sonrası anlaşmazlıklara kadar uzanan geniş risk yelpazesi hem çeşitlenmiş hem de öngörüldüğü gibi derinleşmiş durumda.
2025’te Öne Çıkan 6 Ana Uyuşmazlık Alanı
- Siber Güvenlik ve Veri Gizliliği Riskleri
2025’te şirketler için en büyük uyuşmazlık riski, açık ara farkla siber güvenlik ve veri gizliliği alanında. Katılımcılar bu konuyu hem dava hem de soruşturma riski açısından ilk sıraya koyuyor.
Başlıca Nedenler:
- Saldırı yüzeyinin tedarik zincirine kadar genişlemesi
- AB, ABD ve Singapur gibi büyük ekonomilerde yeni ve sıkı regülasyonlar
- Uzaktan çalışma ve üçüncü taraf hizmet sağlayıcılar nedeniyle artan güvenlik açıkları
En Sık Endişe Edilen Sonuçlar:
- Regülatör soruşturmaları ve para cezaları (%70)
- Siber sigorta kapsamı boşlukları (%44)
- Tedarik zincirinde veri uyumsuzluğu sorunları (%41)
Stratejik Etki:
Yönetim kurulu düzeyinde artan hesap verebilirlik, siber riskin yalnızca teknik değil, aynı zamanda stratejik bir mesele haline geldiğini gösteriyor.
- Yapay Zekâ Kaynaklı Uyuşmazlıklar (Veri, Etik ve Fikri Mülkiyet)
Yapay zekâ (AI), 2025’te şirketler için hem büyük fırsatlar hem de ciddi uyuşmazlık riskleri barındırıyor. Rapor, özellikle veri gizliliği, etik ihlaller ve fikri mülkiyet hakları alanlarının ön plana çıktığını gösteriyor.
Başlıca Nedenler:
- Kişisel verilerin AI modelleri tarafından izinsiz kullanılması veya ifşa edilmesi
- AI algoritmalarında önyargı, ayrımcılık ve şeffaflık eksikliği
- AI’nin ürettiği içeriklerin mülkiyeti ve eğitim verilerinin telif hakları
En Sık Endişe Edilen Sonuçlar:
- Veri gizliliği ihlalleri (%60)
- Etik ihlaller (%59)
- Fikri mülkiyet kaynaklı anlaşmazlıklar (%55)
Stratejik Etki:
Düzenleyici ortamın parçalı yapısı, şirketlerin küresel AI stratejilerini karmaşık hale getiriyor. Bu nedenle AI kullanımı için sözleşmeler, veri politikaları ve IP hak yönetimi konularında proaktif önlemler almak kritik önem taşıyor.
- İstihdam Hukuku Riskleri ve Yeni Düzenlemeler
2025’te iş dünyasında istihdam hukuku, şirketler için artan bir uyuşmazlık alanı. Rekabet kısıtlamalarına yönelik yasal değişiklikler, ücret şeffaflığı düzenlemeleri ve ayrımcılık/taciz vakalarındaki artış, hukuki riskleri ciddi biçimde yükseltiyor.
Başlıca Nedenler:
- Non-compete ve rekabet kısıtlamalarının ABD ve diğer bölgelerde sınırlandırılması
- AB, ABD ve Birleşik Krallık’ta ücret şeffaflığına yönelik yeni raporlama ve ilan zorunlulukları
- Ayrımcılık, taciz ve işyeri davranış standartlarında artan farkındalık ve yaptırımlar
En Sık Endişe Edilen Sonuçlar:
- Rekabet kısıtlamalarıyla ilgili davalar (%45)
- Eşit ücret ve şeffaflık ihlallerine ilişkin davalar (%40)
- Ayrımcılık ve taciz iddiaları (%40)
Stratejik Etki:
Çoklu yargı bölgelerinde faaliyet gösteren şirketler, farklı istihdam yasalarına uyum sağlamak için politikalarını güncellemek zorunda. İtibar ve finansal riskler, bu alandaki hukuki risk yönetimini öncelikli hale getiriyor.
- Vergi Uyuşmazlıkları ve Küresel Mobilite
2025’te şirketlerin en kritik vergi risklerinden biri, çalışanların küresel hareketliliği (global mobility) ve buna bağlı vergi yükümlülükleri. Uzaktan çalışma, dijital göçebelik ve çok uluslu operasyonlar, vergi uyum süreçlerini karmaşıklaştırıyor.
Başlıca Nedenler:
- Çifte vergilendirme ve vergi mukimliği ihtilafları
- Transfer fiyatlandırmasında artan denetim ve belge talepleri
- Endüstri spesifik vergiler ve sürekli değişen dolaylı vergi düzenlemeleri
En Sık Endişe Edilen Sonuçlar:
- Küresel mobilite kaynaklı vergi anlaşmazlıkları (%62)
- Transfer fiyatlandırması davaları (%51)
- Sektöre özel vergi düzenlemelerinden doğan ihtilaflar (%51)
Stratejik Etki:
Vergi uyuşmazlıklarının büyük kısmı hâlâ dava yoluyla çözülüyor. Şirketler açısından kritik adım, önleyici politikalar geliştirmek, çalışan hareketlerini izlemek ve uyum süreçlerini teknolojik araçlarla desteklemek.
- ESG (Çevresel, Sosyal, Yönetişim) Odaklı Uyuşmazlıklar
2025’te ESG kaynaklı uyuşmazlıklar, şirketler için hem itibar hem de hukuki açıdan kritik bir risk alanı. Çevresel yükümlülükler, sosyal sorumluluk beklentileri ve kurumsal yönetişim standartları giderek daha sıkı denetleniyor.
Başlıca Nedenler:
- Atık yönetimi düzenlemelerinin sıkılaşması
- Karbon vergisi ve emisyon azaltım hedeflerinin zorlayıcı etkisi
- Anti-ESG mevzuatı ve greenwashing iddialarının artışı
En Sık Endişe Edilen Sonuçlar:
- Atık yönetimi uyumsuzluğu (%60)
- Karbon vergisi ve emisyon düzenlemeleri ihlalleri (%45 ve %34)
- Yanıltıcı çevresel iddialara (greenwashing) yönelik davalar
Stratejik Etki:
ESG alanındaki uyum eksiklikleri, yalnızca hukuki yaptırımlar değil, aynı zamanda yatırımcı ve tüketici güveninde ciddi kayıplar yaratabilir. Şirketlerin şeffaf, ölçülebilir ve raporlanabilir ESG politikaları geliştirmesi gerekiyor.
- M&A Sonrası Uyuşmazlıklar
Birleşme ve satın alma (M&A) işlemleri, stratejik büyüme fırsatları sunarken işlem sonrası uyuşmazlık risklerini de beraberinde getiriyor. Vergi teminatları, sözleşme ihlalleri ve değerleme anlaşmazlıkları, 2025’te bu alandaki en yaygın sorunlar olarak öne çıkıyor.
Başlıca Nedenler:
- İşlem sonrası vergi denetimleri ve geçmiş dönem yükümlülüklerinin ortaya çıkması
- Sözleşme hükümlerinin yanlış yorumlanması veya ihlali
- Satın alma bedeli ve değerleme yöntemlerinde anlaşmazlıklar
En Sık Endişe Edilen Sonuçlar:
- Vergi teminatları ve diğer vergi konularına ilişkin ihtilaflar (%56)
- Genel sözleşme ihlalleri (%56)
- Değerleme uyuşmazlıkları (%46)
Stratejik Etki:
Derinlemesine ön inceleme (due diligence) ve sözleşmelere net uyuşmazlık çözüm maddeleri eklenmesi, M&A sonrası davaların önlenmesinde kritik rol oynuyor.
Sektörel Perspektifler – 2025’te Uyuşmazlık Öncelikleri
Raporda sektörlere göre uyuşmazlık risklerinin dağılımı, her endüstrinin kendi dinamikleri doğrultusunda farklılaştığını gösteriyor. Bu farklılıklar hem iş modellerinden hem de regülasyon yoğunluğundan kaynaklanıyor.
Tüketici Ürünleri ve Perakende
- Kritik riskler: Yapay zekâ kaynaklı sorunlar, M&A sonrası anlaşmazlıklar, fikri mülkiyet ve marka davaları.
- Generatif AI’nin pazarlama ve müşteri etkileşiminde kullanımı, etik ve veri ihlali risklerini artırıyor.
- Ürün kalitesi ve tüketici haklarıyla ilgili davalar da gündemde.
Enerji ve Altyapı
- Kritik riskler: ESG ve çevresel regülasyonlar, kamu hukuku uyuşmazlıkları, sözleşme ihlalleri.
- Karbon nötr hedefler, emisyon azaltımı ve enerji geçiş projelerindeki anlaşmazlıklar öne çıkıyor.
Finansal Kurumlar
- Kritik riskler: Siber güvenlik, regülasyon uyumu, finansal ürün ve hizmet kaynaklı davalar.
- Fintech iş birlikleri ve veri ihlalleri, sektördeki hukuki riskleri çeşitlendiriyor.
Sağlık ve Yaşam Bilimleri
- Kritik riskler: Fikri mülkiyet ihtilafları, ürün güvenliği, regülasyon uyumu.
- Klinik verilerin korunması ve yeni tedavi teknolojilerinin patent süreçleri, sektördeki başlıca uyuşmazlık konuları.
Sanayi, Üretim ve Lojistik
- Kritik riskler: Ticari sözleşmeler, tedarik zinciri anlaşmazlıkları, M&A sonrası ihtilaflar.
- Küresel tedarik zincirinde yaşanan kesintiler, sözleşme yeniden müzakere taleplerini artırıyor.
Teknoloji
- Kritik riskler: Yapay zekâ, siber güvenlik ve fikri mülkiyet anlaşmazlıkları.
- AI modellerinin eğitimi ve kullanımı konusunda hem regülasyon hem de IP davaları hızla artıyor.
Genel Değerlendirme – 2025’in İlk Sekiz Ayının Ardından
2025’in büyük bölümünü geride bırakırken, yılın başında öne çıkan uyuşmazlık trendlerinin çoğunun sahada karşılığını bulduğunu net şekilde görüyoruz. Siber güvenlik vakaları ve veri ihlalleri, raporda öngörüldüğü gibi hem dava hem de regülatör soruşturmalarının başlıca nedeni oldu. Yapay zekâ kullanımına ilişkin fikri mülkiyet ve veri gizliliği davaları, özellikle teknoloji ve tüketici ürünleri sektörlerinde hızla arttı.
ESG odaklı uyuşmazlıklar da tahminleri doğrular şekilde gündemdeki yerini korudu. Atık yönetimi, karbon vergisi ve greenwashing iddiaları, farklı coğrafyalarda yüksek hacimli davalara konu oldu. M&A sonrası anlaşmazlıklar ise özellikle değerleme ve vergi teminatları konularında yılın dikkat çeken başlıklarından biri haline geldi.
Bazı alanlarda ise öngörüler tam olarak gerçekleşmedi. Örneğin, istihdam hukuku tarafında beklenen ölçekte global non-compete yasakları hayata geçmedi; ancak ücret şeffaflığı düzenlemeleri ve ayrımcılık davalarında belirgin bir artış gözlendi. Vergi uyuşmazlıklarında transfer fiyatlandırması incelemeleri yoğunlaşırken, küresel mobilite kaynaklı sorunlar, uzaktan çalışmanın bir miktar normalleşmesiyle öngörülenden biraz daha sınırlı kaldı.
Genel resimde, yılın başındaki raporun ortaya koyduğu “çok disiplinli, proaktif ve esnek yaklaşım” gerekliliği geçerliliğini koruyor. 2025’in ilk sekiz ayı hem öngörülerin doğrulandığı hem de yeni risk alanlarının ortaya çıktığı bir dönem olarak kayda geçti. Yılın kalanında, özellikle jeopolitik gelişmelerin ve düzenleyici değişikliklerin, uyuşmazlık risk haritasında yeni dalgalanmalar yaratması bekleniyor.
Bu Yazı Hangi Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına Hizmet Ediyor?
